موسى بن جعفر رجوع كردند ، اما بخشى از آنها معتقد شدند كه عبد الله به حق جانشين پدر بوده و موسى بن جعفر جانشين عبد الله و امام پس از اوست . « 1 » اين فرقه به خاطر انتسابشان به عبد الله بن افطح ( كسى كه كف پاى اوصاف و يا سر يا بينى او پهن باشد ) به نام فطحيه و يا افطحيه شناخته شدند . اين گروه به‌طور مسلم تا اواخر قرن سوم هجرى حضور داشتند و نام برخى از بزرگان آنها در سلسله روايات شيعى وجود دارد . « 2 » 3 - دسته‌اى ديگر به امامت فرزند ديگرى از امام صادق عليه السّلام به نام محمد ( ملقب به ديباج ) روى آورده و با توجه به نام پيشوا و بنيان‌گذارشان يحيى بن ابى سميط ( يا شميط ) ، سميطيه ( و يا شمطيه ) ناميده شدند . « 3 » اين گروه نيز با توجه به اين‌كه خود محمد ديباج تن به چنين ادعايى نداد ، به زودى منقرض شدند . 4 - چهارمين و مهم‌ترين گروه انشعابى ، همان هواداران و معتقدان به امامت اسماعيل ، بزرگترين فرزند امام بودند . فرقه‌نگاران به ظهور سه دسته انشعابى نخست اشاره كرده‌اند ، اما آنان را در عداد فرقه‌هاى تاريخى و منقرض شيعى شمارش كرده‌اند . از ميان انشعابات ياد شده تنها فرقه‌اى كه توانست ، به هر دليلى ، ادامه حيات بدهد و اسباب ماندگارى خود را فراهم كند اسماعيليه بود . « 4 » در اينجا از بررسى انديشه‌ها و سير تطورى تاريخ و عقايد و گونه‌هاى فرقه‌اى اين گروه

--> ( 1 ) . فرق الشيعة ، ص 67 ؛ رجال‌كشى ، شماره 473 . ( 2 ) . به عنوان نمونه نك : كشى شماره‌هاى 472 ، 639 ، 720 ، 1014 ، 1061 ، 1062 ، 1067 ، 1078 ، ( 3 ) . نوبختى ، ص 76 ؛ الزينه ، ص 287 . ( 4 ) . اهميت اين جدايى كه از بزرگترين تقسيمات شيعيان به حساب آمده نه فقط مربوط به كثرت پيروان و برجستگى برخى از عقايد آنهاست ، بلكه از اين جهت نيز مطرح بوده كه آنان توانستند يكى از بزرگترين حكومت‌هاى عصر خود را تشكيل داده ، در مقابل عباسيان قد علم كنند . آنان با تشكيل چنين دولتى توانستند از عباسيان ، كه با استفاده از زمينه‌هاى سياسى - اجتماعى و انتساب خود به اهل بيت به علويان سيطره پيدا كردند ، انتقام تاريخى خود را بگيرند .